Orthographie
Orthographie is geen
quaestie voor
menschen zonder inzicht,
en al heelemaal geen quaestie van (groene of witte) couleur.
ALGEMENE VERANTWOORDING
De hier gebruikte spelling van
Deze Taal mag kortweg
"de Integratieve Spelling"
genoemd worden.
De algemene uitgangspunten voor deze spelling zijn:
dat alleen inhoudelijke beginselen van
fonematische, morfematische,
etymologische en semantische aard bepalend zijn (en met name niet
enige
inkonsekwente
of anti-integratieve smaak, voorkeur, afkeur, huisstijl, regel of
'wet' van al of niet visieloze en/of
eksklusivistische taalgebruikers)
dat de voorkeur gegeven wordt aan de meest regelmatige (of
minst onregelmatige) variant, waar er twee of meer opties zijn,
dat de voorkeur gegeven wordt aan de meest fonetische (of
minst onfonetische) variant, waar er twee of meer opties zijn,
dat er
'nintegratie nagestreefd
wordt van de spelling van woorden afkomstig uit andere talen in het
inheemse systeem, indien die woorden ook in de gesproken taal
(fonematisch en/of morfematisch) geïntegreerd zijn
Dit is hetzelfde beleid als dat t.a.v. This Language zoals geformuleerd in
'n paragraaf van het Boek der Middelen
en zoals aangehouden in de
Vocabulary of Alliteration. (Voor het
nieuwe gebruik van woorden in zowel Deze Taal als This Language zie de
Vertaalaanwijzingen.)
Personen behept met verkeerde of enge ideeën over de spelling van
Deze Taal of enige andere taal, alsmede personen die
op 'n onbevooroordeelde wijze geïnteresseerd zijn in
spellingskwesties, worden verwezen naar het artikel van M. Vincent van
Mechelen, getiteld "De normen en waarden van spellingssystemen"
en gepubliceerd in het Tijdschrift voor Taalbeheersing 5 (1983),
4, 266-274. Hier volgt 'n korte samenvatting:
Dit artikel geeft een filo[s]ofische analyse van de normen en
waarden die feitelijk of mogelijk aan het al of niet officiëel
spellen in een bepaalde taal ten grondslag liggen. Wanneer men
spreekt over 'de spelling' en over 'korrekt spellen' gaat
men uit van vooronderstellingen en baseert men zich op waarde-oordelen
die vaak impliciet blijven. Deze vooronderstellingen
en waarde-oordelen worden mede aan de orde gesteld en op hun
houdbaarheid getoetst.
Dit artikel, dat op dit moment (nog) niet op Internet te raadplegen is,
eindigde aldus:
Met systematiek of konsekwentie als uitgangspunt zal de
eenheid van spelling er een zijn van een kompleks van aan
elkaar verwante groepsgebonden of meer persoonlijke spellingssystemen.
De konventionaliteit van elk spellingssysteem dat werkelijk op
kleinere of grotere, ja misschien toch universele schaal
gebruikt wordt of gaat worden, is dan niet afhankelijk van een
dekreet dat aan een spellingssysteem een eksklusieve status
verleende, maar alleen van de gemeenschappelijke
belangstelling die twee of meer zelfstandige mensen hebben in
het uitwisselen van hun gedachten en gevoelens door middel van
het geschreven woord. Gegeven dat zij daarbij, zonder de
kommunikatieve kern van de betreffende taal te verlaten, een
bepaalde spelling systematies hanteren, is hun geschreven
woord korrekt gespeld.
De in de dokumenten van dit 'huis' gebruikte spelling
wijkt op een punt systematisch af van die gebruikt in
De normen en waarden van spellingssystemen. De fonematische
uitgang -ies(e), zoals in demokraties,
heeft namelijk weer moeten wijken voor de etymologische uitgang
-isch(e), zoals in demokratisch.
De reden is dat zo het woordbeeld van 'n bijvoeglijk naamwoord eindigend op
de klank -ies goed te onderscheiden is van dat van het (al of niet
feitelijke bestaande) meervoud van 'n zelfstandig naamwoord eindigend op
-ie. (Maar er is op zichzelf natuurlijk niets verkeerd aan
demokraties!) Daarnaast zijn er enige incidentele afwijkingen.
Wanneer hier de spelling van woorden in Deze Taal aan de orde gesteld
wordt, dan gaat het uitdrukkelijk niet om vreemde woorden die in de
gesproken of geschreven taal voorkomen, terwijl noch de uitspraak noch de
spelling gewijzigd worden, of althans niet meer dan nodig is (omdat Deze
Taal immers bepaalde klanken niet kent of bepaalde letters of karakters
niet heeft).
Indien echter de uitspraak van 'n woord aangepast wordt, d.w.z.
geïntegreerd in het inheemse uitspraakstelsel, dan mag en hoort ook
de spelling van het woord aangepast te worden, d.w.z. geïntegreerd
in het inheemse spellingssyteem. De hier gebezigde regels zijn derhalve
integratief voor het gesproken en het geschreven woord te zamen.
Dit geldt niet alleen voor uit 'n andere taal afkomstige morfemen die
onderworpen worden aan 'n aanpassing in uitspraak, maar ook voor uit 'n
andere taal afkomstige morfemen die verbonden worden met inheemse voor- en
achtervoegsels.
BIEZONDERE VERANTWOORDINGEN
de woorden een en 'n
Het telwoord een wordt geheel volgens de regels als zodanig
gespeld. Het onbepaald lidwoord wordt altijd als 'n gespeld,
omdat 'n reeds 'n bestaande variant is, en omdat het woord in 'n
zin normaal onbeklemtoond is en de spelling un zou suggereren dat
het hier om 'n beklemtoonde klinker zou gaan (als in dun).
de F- en de V-klank
De F-klank wordt in principe gespeld als f, 'n eventuele daarvan
fonematisch onderscheiden V-klank als v.
In die gevallen waarin 'n niet verwaarloosbaar deel van de sprekers 'n
hoorbaar onderscheid pleegt of placht te maken tussen 'n F-klank
(als in fier) en 'n V-klank (als in vier) wordt de
F-klank van degenen die deze niet (meer) van 'n V-klank onderscheiden
ook als v gespeld. Dus:
navel en tafel,
vier naast fier,
vee naast fee en
grafiek (i.p.v. graphique of graphiek).
de K-klank, niet gevolgd door 'n S of W
(1)
De K-klank wordt in principe gespeld als k. Dus:
akrostichon (i.p.v. acrostichon),
akte en aktie (i.p.v. acte en actie),
Amerika en Kanada (i.p.v. America en Canada),
elektrisch (i.p.v. electrisch),
kater (i.p.v. cater),
kriterium (i.p.v. criterium),
kultuur (i.p.v. culture of cultuur),
Oktober (i.p.v. October) en
uniek (i.p.v. unique).
Het is zelfs uit etymologisch oogpunt fout of dubieus om uit het Grieks
afkomstige woorden als akrostichon, kater en
kriterium met 'n c te spellen, aangezien ze in de brontaal
ook al met 'n k gespeld werden!
Hetzelfde geldt voor de naam Kanada, welke is afgeleid van
het Huron-Iroquois woord kanata.
(2)
Indien de uitspraak van 'n vreemd woord (praktisch) onveranderd wordt
gehandhaafd, kunnen (vooralsnog) ook de spellingsregels van de
betreffende taal gevolgd worden, zoals in de woorden
computer(s) en botanicus (meervoud
botanici).
de KS-klankgroep
(1)
Als het gaat om 'n leenwoord dat in de brontaal met 'n x gespeld
wordt en waarvan de uitspraak is aangepast aan de regels van Deze Taal,
of dat 'n inheems voor- of achtervoegsel heeft gekregen, dan wordt de
KS-klankgroep gespeld als
ks. Dus:
eksklusief (i.p.v. exclusief),
ekspliciet (i.p.v. expliciet),
paradoks (i.p.v. paradox) en
seks (i.p.v. sex).
(2)
Indien de brontaal de KS-klankgroep spelt als cc, dan kan worden
volstaan met de spelling kc, aangezien de vervanging van alle als
S uitgesproken c's door 'n s op dit moment (nog) niet tot
de kommunikatieve kern van Deze Taal is doorgedrongen. Dus:
akcepteren (i.p.v. accepteren of aksepteren).
(3)
Indien de uitspraak van 'n vreemd woord (praktisch) onveranderd wordt
gehandhaafd, kunnen (vooralsnog) ook de spellingsregels van de
betreffende taal gevolgd worden, zoals in de woorden sexy en
sex appeal (net als in de brontaal los geschreven).
de KW-klankgroep
(1)
Als het gaat om 'n leenwoord dat in de brontaal met qu gespeld
wordt en waarvan de uitspraak is aangepast aan de regels van Deze Taal,
of dat 'n inheems voor- of achtervoegsel heeft gekregen, dan wordt de
KW-klankgroep gespeld als kw. Dus:
(in)konsekwent (i.p.v.
(in)consequent),
kwaliteit en kwantiteit (i.p.v. qualiteit en
quantiteit),
kwartier (i.p.v. quartier),
kwestie (i.p.v.
quaestie of
questie) en kwotum (i.p.v. quotum).
(2)
Indien de uitspraak van 'n vreemd woord (praktisch) onveranderd wordt
gehandhaafd, kunnen (vooralsnog) ook de spellingsregels van de
betreffende brontaal gevolgd worden, zoals in het woord qua.
de T-klank
(1)
De T-klank wordt in principe gespeld als t, tenzij er goede
morfematische redenen zijn om deze als d of dt te spellen
(zoals in leid, leidt en geleid). Dus:
biblioteek (i.p.v. bibliotheque of bibliotheek),
etnisch (i.p.v. ethnisch),
labyrint (i.p.v. labyrinth),
ortografie (i.p.v. orthographie of orthografie) en
tee (i.p.v. thee).
(2)
Uitzonderingen zijn de woorden thuis en
(al)thans met hun eigen inheemse
wordingsgeschiedenis.
de Z-klank
De Z-klank wordt in principe gespeld als z. Dus: muziek
(i.p.v. musique of musiek) en realizeren (i.p.v.
realiseren). Het is zelfs uit etymologisch oogpunt fout of dubieus
om de werkwoordsuitgang -izeren (van het Griekse
-izein) met 'n s te spellen!
Natuurlijk hoeft niemand 'n spelling mooi te vinden die misschien
nogal doet denken aan Hierdie Taal
--smaken verschillen immers--,
maar er is wel 'n belangrijke algemene overeenkomst tussen
Voor enige half-serieuze, half-ironische proza en poëzie over spelling
op dit webterrein zie verder:
Een
ondernemersexpositie ('n gedicht) en Retecool en
luierwerk ('n uit meerdere delen bestaand artikel over 'n
konflikt op Internet) met 'n Diarree van reakties:
inhoudsafleider 1 en
Gein en ongein in het Kafveld:
kwesties van
spellingsvoorkeur